Słownik skrótów
z badania wydolnościowego

Ilość tlenu, którą organizm zużywa w danej chwili. Rośnie wraz z obciążeniem, dlatego jest główną krzywą każdego testu.

Najwyższy pobór tlenu, jaki organizm osiąga, gdy mimo dalszego wzrostu obciążenia VO₂ już nie rośnie (plateau). To główna miara wydolności tlenowej i silny wskaźnik zdrowia oraz długości życia.

Najwyższa wartość VO₂ zanotowana w teście, gdy nie było wyraźnego plateau. W praktyce często traktowana jak VO₂max. Zależy od motywacji i rodzaju ergometru.

Pobór tlenu przeliczony na kilogram masy ciała. Dobrze porównuje osoby o różnej masie w biegu. W kajaku i wioślarstwie ważniejsza bywa wartość bezwzględna (l/min).

Na jakim poziomie VO₂max leży dany punkt, np. próg. Wysoki próg (np. 85% VO₂max) oznacza, że długo utrzymasz tempo bliskie maksimum. To cecha dobrych maratończyków.

Ilość CO₂ w wydychanym powietrzu. Powyżej pierwszego progu rośnie szybciej niż VO₂, bo organizm buforuje kwasy i uwalnia dodatkowy CO₂.

Stosunek VCO₂/VO₂. Około 0,7 oznacza spalanie głównie tłuszczów, a 1,0 głównie węglowodanów. Wartość ≥ 1,10 na koniec testu to jedno z kryteriów, że wysiłek był naprawdę maksymalny.

Stężenie tlenu i dwutlenku węgla w wydychanym powietrzu. Analizator liczy z nich VO₂ i VCO₂. Wartości techniczne, zwykle nie wymagają interpretacji.

Sposób przeliczenia objętości gazów. VO₂ i VCO₂ podaje się w STPD (0 °C, 1013 hPa, gaz suchy), a wentylację i objętości płuc w BTPS (37 °C, gaz nasycony parą).

Ile litrów powietrza przepływa przez płuca w ciągu minuty (objętość oddechu × liczba oddechów). Załamania krzywej VE pomagają wyznaczyć progi.

Liczba oddechów na minutę. Pod koniec testu wynosi zwykle 40–60. Bardzo szybkie, płytkie oddychanie na niskim obciążeniu bywa sygnałem do oceny oddychania.

Objętość jednego oddechu. Uwaga: w wielu raportach ten sam skrót VT oznacza też próg wentylacyjny (VT1/VT2). Sprawdź jednostkę: litry oznaczają objętość oddechu.

Ile litrów powietrza trzeba przewentylować, żeby pobrać litr tlenu. Punkt, w którym VE/VO₂ zaczyna rosnąć, a VE/VCO₂ jeszcze nie, to pierwszy próg wentylacyjny (VT1).

Ile litrów powietrza trzeba przewentylować, żeby wydalić litr CO₂. Wzrost VE/VCO₂ wyznacza drugi próg (VT2, punkt kompensacji oddechowej).

Nachylenie zależności wentylacji od wydalania CO₂ do drugiego progu. Wskaźnik z kardiologii: wysokie nachylenie świadczy o nieefektywnej wentylacji, np. w niewydolności serca.

Stężenie gazów na samym końcu wydechu, najbliższe wartościom w pęcherzykach płucnych. Wzrost PetO₂ potwierdza VT1, a spadek PetCO₂ potwierdza VT2.

Jaka część maksymalnej możliwości wentylacji (MVV) została niewykorzystana na szczycie wysiłku. Mała rezerwa oznacza, że oddychanie może ograniczać wysiłek, co bywa u astmatyków i u bardzo wytrenowanych zawodników.

Intensywność, powyżej której wentylacja zaczyna rosnąć szybciej niż pobór tlenu. Odpowiada mniej więcej LT1. To górna granica intensywności niskiej, czyli popularnej „strefy 2”, w której można trenować długo.

Intensywność, powyżej której organizm nie nadąża z buforowaniem kwasów, a oddech gwałtownie przyspiesza. Leży blisko LT2 i MLSS. Powyżej tego progu wysiłek trwa minuty, a nie godziny.

Pierwszy trwały wzrost stężenia mleczanu ponad wartość spoczynkową (zwykle o 0,3–0,5 mmol/l). Tu kończy się intensywność „rozmowna” i praca niemal wyłącznie tlenowa.

Intensywność, powyżej której mleczan narasta wykładniczo. Wyznacza się go różnymi metodami (OBLA 4 mmol/l, Dmax, mod-Dmax), dlatego ta sama osoba może mieć różne wyniki zależnie od metody.

Umowny próg przy stałym stężeniu mleczanu 4 mmol/l. Łatwo go porównywać, ale u zawodników wytrzymałościowych często zawyża próg, a u sprinterów go zaniża.

Najwyższa stała intensywność, przy której mleczan przestaje narastać (wzrost ≤ 1 mmol/l między 10. a 30. minutą). To złoty standard progu beztlenowego, ale wymaga kilku osobnych testów.

Matematyczna metoda wyznaczania LT2 z krzywej mleczanu: próg to punkt najbardziej oddalony od prostej łączącej początek (lub LT1) z końcem krzywej. Nie zależy od umownej wartości, jak 4 mmol/l.

Mleczan to nie „kwas zakwasów”, tylko paliwo, które mięśnie i serce spalają dalej. Jego stężenie pokazuje, czy produkcja nadąża za usuwaniem. Mierzy się go z kropli krwi z palca lub ucha.

Intensywność, przy której organizm spala najwięcej tłuszczu na minutę. Zwykle leży w pobliżu VT1. To nie znaczy, że tylko tam się chudnie, bo o redukcji decyduje bilans energii.

Liczba uderzeń serca na minutę. W raporcie podaje się tętno przy każdym progu. To te liczby wpisujesz do zegarka jako strefy.

Najwyższe tętno osiągnięte w teście do odmowy. Spada z wiekiem, ale nie zależy od wytrenowania. Nie da się go „podkręcić” treningiem, a wysokie HRmax nie oznacza lepszej formy.

Skrót ma dwa znaczenia. Heart rate reserve to HRmax − tętno spoczynkowe, podstawa metody Karvonena. Heart rate recovery to spadek tętna w 1. minucie po wysiłku, który świadczy o sprawności układu nerwowego serca.

Ile tlenu organizm pobiera na jedno uderzenie serca. Pośrednio pokazuje objętość wyrzutową serca. Krzywa powinna rosnąć do końca testu; spłaszczenie na niskim obciążeniu wymaga konsultacji.

W trakcie testu ciśnienie skurczowe (SBP) rośnie, a rozkurczowe (DBP) zostaje podobne lub spada. Spadek skurczowego mimo rosnącego obciążenia jest wskazaniem do przerwania testu.

Wysycenie hemoglobiny tlenem. U części bardzo wytrenowanych zawodników spada podczas maksymalnego wysiłku (desaturacja wysiłkowa), bo krew przepływa przez płuca za szybko.

Zapis elektrycznej pracy serca w trakcie testu. Lekarz ocenia rytm, przewodzenie i zmiany odcinka ST. Część laboratoriów wykonuje badanie wydolnościowe z EKG, co zwiększa bezpieczeństwo.

Zmienność odstępów między kolejnymi uderzeniami serca. RMSSD odzwierciedla aktywność nerwu błędnego. Porannym pomiarem monitoruje się regenerację: liczy się Twój trend, a nie porównanie z innymi.

Najwyższa moc osiągnięta w teście stopniowanym na cykloergometrze lub ergometrze kajakowym. Zależy od protokołu: przy krótszych stopniach wychodzi wyższa. Uwaga: MAP w raporcie lekarskim oznacza średnie ciśnienie tętnicze.

Moc przeliczona na kilogram masy ciała. W kolarstwie decyduje o jeździe pod górę, na płaskim ważniejsza jest moc bezwzględna i aerodynamika.

Moc, którą da się utrzymać około godziny; popularna w kolarstwie. Często szacowana jako 95% średniej mocy z 20-minutowego testu. Leży blisko LT2 lub MLSS, ale nie jest z nimi tożsama.

CP to granica między wysiłkiem, który się stabilizuje, a takim, który prowadzi do wyczerpania. W′ to „bateria” pracy możliwej do wykonania powyżej CP. Wyznacza się je z kilku prób maksymalnych.

Najniższa prędkość biegu, przy której osiągasz VO₂max. Łączy wydolność z ekonomią biegu i jest podstawą do planowania interwałów (np. 30/30 przy 100% vVO₂max).

Ile tlenu potrzebujesz, żeby przebiec kilometr przy danej prędkości. Dwie osoby z tym samym VO₂max mogą biegać bardzo różnie; o różnicy decyduje ekonomia.

Jak długo udało się utrzymać dane obciążenie lub jak długo trwał test do odmowy. Służy do porównań kolejnych testów tym samym protokołem.

Twoja ocena ciężkości wysiłku: w skali 6–20 (Borg) albo 0–10 (CR10). Zestawiona z tętnem i mleczanem pomaga potem trenować „na czucie”.

Ile energii zużywasz przy danej intensywności, liczone z VO₂ i VCO₂ (równanie Weira). Dokładniejsze niż kalorie z zegarka, które potrafią się mylić o 20–40%.

Ile gramów węglowodanów i tłuszczu spalasz na każdym stopniu testu. Pomaga zaplanować jedzenie w trakcie długich startów (ile g/h węglowodanów).

Wielokrotność spoczynkowego zużycia tlenu. 1 MET = 3,5 ml O₂/kg/min. Szczytowe MET z testu to jeden z najsilniejszych wskaźników ryzyka zgonu w badaniach kardiologicznych.

Wydatek energetyczny w spoczynku zmierzony z wymiany gazowej (kalorymetria pośrednia). Wartość wyraźnie niższa od przewidywanej może świadczyć o niskiej dostępności energii (RED-S).

O ile rośnie pobór tlenu na każdy dodatkowy wat mocy na cykloergometrze. Za niska wartość może wskazywać na problem z dostarczaniem tlenu do mięśni.

Zależność VO₂ od logarytmu wentylacji. Wskaźnik z kardiologii, który nie wymaga wysiłku maksymalnego. U sportowców rzadko ma znaczenie praktyczne.

Ile powietrza wydmuchujesz w pierwszej sekundzie maksymalnego wydechu. Obniżona może wskazywać na zwężenie oskrzeli (np. astma). Ocenia się ją względem normy dla wieku, wzrostu i płci.

Całkowita objętość powietrza wydmuchana podczas maksymalnego wydechu. Zależy głównie od wzrostu; wioślarze i pływacy mają zwykle wartości powyżej normy.

Stosunek FEV₁ do FVC. Wartość poniżej dolnej granicy normy (LLN) sugeruje obturację i wymaga konsultacji z lekarzem, zwłaszcza gdy w trakcie wysiłku pojawia się świszczący oddech.

Najwyższa prędkość wydychanego powietrza. Proste narzędzie do samokontroli u osób z astmą wysiłkową.

Ile powietrza jesteś w stanie przewentylować w ciągu minuty przy maksymalnie szybkim i głębokim oddychaniu. Często szacowana jako FEV₁ × 35–40. Służy do obliczenia rezerwy oddechowej (BR).

Wynik spirometrii porównuje się z normą dla wieku, wzrostu, płci i pochodzenia (równania GLI). Wynik poniżej LLN (z-score < −1,645) jest nieprawidłowy.

Procent i masa tkanki tłuszczowej. Analizator BIA szacuje je z oporu elektrycznego ciała, dlatego wynik zależy od nawodnienia. Mierz rano, na czczo, przed treningiem.

Masa ciała bez tkanki tłuszczowej: mięśnie, kości, narządy i woda. Najlepsza podstawa do liczenia zapotrzebowania na białko i energię.

Szacowana masa mięśni. W Tanicie zawiera także wodę w mięśniach, więc dzień do dnia może się zmieniać o 0,5–1 kg bez realnej zmiany mięśni. Porównuj pomiary robione w tych samych warunkach.

Całkowita woda w organizmie i jej podział. Wysoki udział wody zewnątrzkomórkowej (ECW) może wskazywać na obrzęk lub stan zapalny, np. po kontuzji lub ciężkim treningu.

Skala Tanity oceniająca tłuszcz wokół narządów wewnętrznych, silniej związany z ryzykiem sercowo-naczyniowym niż tłuszcz podskórny.

Energia potrzebna organizmowi w spoczynku, obliczona ze wzoru na podstawie składu ciała, a nie zmierzona. Pomiar z wymiany gazowej nazywa się RMR.

Wskaźnik z analizy BIA związany ze stanem błon komórkowych i jakością tkanki mięśniowej. Wyższy u osób wytrenowanych, spada z wiekiem, przy niedożywieniu i przetrenowaniu.

Masa ciała podzielona przez kwadrat wzrostu. Nie odróżnia mięśni od tłuszczu, więc u osób umięśnionych zawyża ocenę. Lepsze są % tkanki tłuszczowej i obwód talii.

Wskaźnik Tanity porównujący Twoją BMR ze średnią dla wieku. Motywuje, ale ma niewielką wartość diagnostyczną. Ważniejsze są masa mięśniowa, tłuszcz trzewny i wydolność.